ভাৰতৰ প্ৰথম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা

ভাৰতৰ প্ৰথম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাৰ এটা বিস্তৃত আৰু সহজবোধ্য অধ্যয়ন, য’ত ইয়াৰ উদ্দেশ্য, অগ্ৰাধিকাৰ, সফলতা, সীমাবদ্ধতা আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় উন্নয়নত ইয়াৰ সামগ্ৰিক গুৰুত্ব আলোচনা কৰা হৈছে।

ভাৰতৰ প্ৰথম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা (১৯৫১–১৯৫৬)

পৰিচয়

ভাৰতৰ প্ৰথম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা ১৯৫১ চনত আৰম্ভ কৰা হৈছিল, স্বাধীনতা লাভ কৰাৰ কেৱল চাৰি বছৰৰ পাছতেই। সেই সময়ত ভাৰত বহুতো গুৰুত্বপূৰ্ণ অৰ্থনৈতিক সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল, যেনে দৰিদ্ৰতা, বেকাৰত্ব, খাদ্যৰ অভাৱ, কম শিল্প উৎপাদন আৰু দুৰ্বল আন্তঃগাঁথনি। ভাৰতৰ অৰ্থনীতি প্ৰধানকৈ কৃষিভিত্তিক আছিল আৰু সঘন খৰাং আৰু দুৰ্ভিক্ষই গ্ৰাম্য জীৱনক দুর্বল কৰি তুলিছিল। এই সমস্যাবোৰ সমাধান কৰি দেশখনক উন্নয়নৰ পথত আগবঢ়াবলৈ চৰকাৰে পৰিকল্পিত উন্নয়নৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰে। প্ৰথম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাই স্বাধীন ভাৰতত সংগঠিত আৰু পৰিকল্পিত অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ সূচনা কৰে।

প্ৰথম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাৰ পটভূমি

স্বাধীনতাৰ পাছত ভাৰত ব্ৰিটিছ শাসনৰ পৰা এটা দুৰ্বল আৰু অনুন্নত অৰ্থনীতি লাভ কৰিছিল। দেশ বিভাজনে কৃষি, উদ্যোগ, বাণিজ্য আৰু পৰিবহণ ব্যৱস্থাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যাঘাত সৃষ্টি কৰিছিল। খাদ্য সংকট এটা ডাঙৰ সমস্যা আছিল আৰু মুল্যস্ফীতি বৃদ্ধি পাইছিল। লগতে জলসিঞ্চন , বিদ্যুৎ, পথ, চিকিৎসা আদি মৌলিক সুবিধাৰো অভাৱ আছিল।

দেশৰ উন্নয়নৰ দিশ নিৰ্দেশ কৰিবলৈ ১৯৫০ চনত প্ৰধানমন্ত্ৰী জৱাহৰলাল নেহৰুৰ অধ্যক্ষতাত পৰিকল্পনা আয়োগ গঠন কৰা হয়। ইয়াৰ পাছতেই প্ৰথম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা প্ৰস্তুত কৰা হয় আৰু ১ এপ্ৰিল ১৯৫১ তাৰিখে ই কাৰ্যকৰী কৰিবলৈ লোৱা হয়। এই পৰিকল্পনা মূলতঃ হাৰড-ডোমাৰ বৃদ্ধি মডেলৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল, যিয়ে অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ বাবে মূলধনী বিনিয়োগৰ গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল।

সময়কাল আৰু ব্যয়

প্ৰথম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাই ১৯৫১ চনৰ পৰা ১৯৫৬ চনলৈকে সময়কাল আৱৰি লৈছিল। এই পৰিকল্পনাৰ মুঠ ব্যয় আছিল প্ৰায় ২,০৬৯ কোটি টকা। ইয়াৰ বেছিভাগ ধন কৃষি, জলসিঞ্চন, বিদ্যুৎ আৰু পৰিবহণ খণ্ডত ব্যয় কৰা হৈছিল, কাৰণ সেই সময়ত অৰ্থনৈতিক স্থিৰতা আৰু খাদ্য সুৰক্ষা আটাইতকৈ জৰুৰী আছিল।

প্ৰথম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাৰ উদ্দেশ্য

প্ৰথম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাৰ উদ্দেশ্যসমূহ স্পষ্ট আৰু ব্যৱহাৰিক আছিল।

প্ৰথম উদ্দেশ্য আছিল খাদ্য সংকট দূৰ কৰি মুল্যস্ফীতি নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ কৃষি উৎপাদন বৃদ্ধি কৰা।

দ্বিতীয় উদ্দেশ্য আছিল দেশ বিভাজনৰ ফলত বাস্তুচ্যুত হোৱা শৰণাৰ্থীসকলক পুনৰসংস্থাপন কৰা আৰু তেওঁলোকক বাসস্থান আৰু কৰ্মসংস্থাপন প্ৰদান কৰা।

তৃতীয় উদ্দেশ্য আছিল ভৱিষ্যৎ শিল্প উন্নয়নৰ বাবে জলসিঞ্চন, বিদ্যুৎ, পথ আৰু ৰেলৱে আদি মৌলিক আন্তঃগাঁথনি উন্নত কৰা।

চতুৰ্থ উদ্দেশ্য আছিল মূল্য স্থিৰতা বজাই ৰখা আৰু অৰ্থনৈতিক সমতা পুনঃস্থাপন কৰা।

পঞ্চম উদ্দেশ্য আছিল পৰিকল্পিত বিনিয়োগৰ জৰিয়তে দীৰ্ঘম্যাদী অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ ভিত্তি স্থাপন কৰা।

কৃষিখণ্ডক অগ্ৰাধিকাৰ

প্ৰথম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাত কৃষিখণ্ডক সৰ্বাধিক অগ্ৰাধিকাৰ দিয়া হৈছিল। ইয়াৰ কাৰণ আছিল যে ভাৰতৰ প্ৰায় ৭০ শতাংশ লোক কৃষিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল আছিল আৰু খাদ্যৰ অভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ সমস্যা সৃষ্টি কৰিছিল। উন্নত জলসিঞ্চন ব্যৱস্থা, উন্নত বীজৰ ব্যৱহাৰ আৰু কৃষিভূমি সম্প্ৰসাৰণৰ জৰিয়তে খাদ্যশস্য উৎপাদন বৃদ্ধি কৰাটো এই পৰিকল্পনাৰ মুখ্য লক্ষ্য আছিল।

এই সময়ছোৱাত ভাকৰা নাংল বাঁধ, হিৰাকুদ বাঁধ আৰু দামোদৰ উপত্যকা প্ৰকল্প আদি ডাঙৰ জলসিঞ্চন প্ৰকল্প আৰম্ভ বা সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। এই প্ৰকল্পসমূহে বান নিয়ন্ত্ৰণ, বিদ্যুৎ উৎপাদন আৰু কৃষিৰ বাবে পানীৰ যোগান নিশ্চিত কৰে।

আন্তঃগাঁথনি উন্নয়ন

প্ৰথম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাই মৌলিক আন্তঃগাঁথনি উন্নয়নত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল। বিদ্যুৎ উৎপাদনত বিনিয়োগ বৃদ্ধি কৰা হৈছিল আৰু নতুন বিদ্যুৎ কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰা হৈছিল। বাণিজ্য আৰু সামগ্ৰীৰ সৰবৰাহ সুবিধাজনক কৰিবলৈ ৰেলৱে আৰু পথ ব্যৱস্থাৰ উন্নতি কৰা হৈছিল।

ডাক আৰু টেলিগ্ৰাফ আদি যোগাযোগ ব্যৱস্থাও শক্তিশালী কৰা হৈছিল। এই উন্নয়নসমূহে ভৱিষ্যৎ শিল্প আৰু অৰ্থনৈতিক বৃদ্ধিৰ বাবে মজবুত ভিত্তি গঢ়ি তুলিছিল।

শিল্প উন্নয়ন

যদিও কৃষিখণ্ডক সৰ্বাধিক গুৰুত্ব দিয়া হৈছিল, তথাপিও শিল্প উন্নয়ন সম্পূৰ্ণৰূপে অৱহেলা কৰা হোৱা নাছিল। গ্ৰাম্য উন্নয়ন আৰু কৰ্মসংস্থাপন বৃদ্ধি কৰিবলৈ সৰু আৰু কুটীৰ শিল্পক উৎসাহিত কৰা হৈছিল।

চিমেণ্ট, সাৰ আৰু বস্ত্ৰ উদ্যোগত কিছু অগ্ৰগতি দেখা গৈছিল। অৱশ্যে, সেই সময়ত খাদ্য সুৰক্ষা আৰু অৰ্থনৈতিক স্থিৰতাই মুখ্য লক্ষ্য হোৱাৰ বাবে ভাৰী উদ্যোগসমূহত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হোৱা নাছিল।

সামাজিক খণ্ডৰ উন্নয়ন

প্ৰথম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাই সামাজিক উন্নয়নৰ প্ৰতিও মনোযোগ দিছিল। শিক্ষা, স্বাস্থ্য আৰু বাসগৃহ খণ্ড উন্নত কৰিবলৈ বিভিন্ন কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰা হৈছিল। নতুন বিদ্যালয় আৰু মহাবিদ্যালয় স্থাপন কৰা হৈছিল আৰু প্ৰাথমিক শিক্ষাৰ প্ৰসাৰ ঘটোৱা হৈছিল।

স্বাস্থ্য খণ্ডত মেলেৰিয়া, যক্ষ্মা আৰু বসন্ত আদি ৰোগ নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে পদক্ষেপ লোৱা হৈছিল। গ্ৰাম্য অঞ্চলত চিকিৎসালয় আৰু প্ৰাথমিক স্বাস্থ্য কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰি জনস্বাস্থ্য উন্নত কৰাৰ চেষ্টা কৰা হৈছিল।

কৰ্মসংস্থাপন সৃষ্টি

প্ৰথম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ লক্ষ্য আছিল কৰ্মসংস্থাপন সৃষ্টি কৰা। কৃষি, জলসিঞ্চন প্ৰকল্প আৰু সৰু উদ্যোগত বিনিয়োগৰ জৰিয়তে বিশেষকৈ গ্ৰাম্য অঞ্চলত বহুতো চাকৰি সৃষ্টি হৈছিল। ৰাজহুৱা কৰ্মসূচীয়েও বহু লোকক কৰ্মসংস্থাপন প্ৰদান কৰিছিল।

প্ৰথম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাৰ সাফল্য

প্ৰথম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাক সাধাৰণতে সফল বুলি গণ্য কৰা হয়। খাদ্যশস্য উৎপাদন উল্লেখযোগ্যভাৱে বৃদ্ধি পাইছিল। জাতীয় আয় লক্ষ্যতকৈ অধিক হাৰত বৃদ্ধি পাইছিল আৰু মুল্যস্ফীতি নিয়ন্ত্ৰণত আছিল।

ডাঙৰ জলসিঞ্চন আৰু বিদ্যুৎ প্ৰকল্পসমূহে দেশৰ অৰ্থনৈতিক ভিত্তি শক্তিশালী কৰি তুলিছিল। আন্তঃগাঁথনি উন্নয়নে উৎপাদনশীলতা আৰু সংযোগ ব্যৱস্থা উন্নত কৰিছিল। এই পৰিকল্পনাই স্বাধীনতা আৰু দেশ বিভাজনৰ পাছত অৰ্থনৈতিক স্থিৰতা পুনঃস্থাপনত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লৈছিল।

প্ৰথম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাৰ সীমাবদ্ধতা

সাফল্যৰ সত্ত্বেও প্ৰথম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাৰ কিছুমান সীমাবদ্ধতা আছিল। ভাৰী উদ্যোগসমূহত গুৰুত্ব কম দিয়াৰ বাবে শিল্প উন্নয়ন তুলনামূলকভাৱে ধীৰ আছিল। উন্নয়নৰ সুফল সকলো অঞ্চলত সমানভাৱে পোৱা নাছিল।

বৰষুণৰ ওপৰত অধিক নিৰ্ভৰশীলতাৰ বাবে কৃষি উন্নয়ন অনিশ্চিত আছিল। লগতে জনসংখ্যা বৃদ্ধিয়ে প্ৰতিজনৰ আয় বৃদ্ধিৰ প্ৰভাৱ কিছু পৰিমাণে হ্ৰাস কৰিছিল।

প্ৰথম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাৰ সামগ্ৰিক গুৰুত্ব

প্ৰথম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাই ভাৰতত পৰিকল্পিত অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ ভেটি স্থাপন কৰিছিল। ইয়াই পৰিকল্পনা ব্যৱস্থাৰ ওপৰত বিশ্বাস বৃদ্ধি কৰিছিল আৰু চৰকাৰী হস্তক্ষেপে উন্নয়ন ত্বৰান্বিত কৰিব পাৰে বুলি প্ৰমাণ কৰিছিল। এই পৰিকল্পনাৰ সফলতাই পৰৱৰ্তী পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাসমূহ অধিক উচ্চাকাংক্ষী কৰি তুলিবলৈ চৰকাৰক উৎসাহিত কৰিছিল।

উপসংহাৰ

ভাৰতৰ প্ৰথম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা দেশৰ অৰ্থনৈতিক ইতিহাসত এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ মাইলৰ খুঁটি। কৃষি, আন্তঃগাঁথনি আৰু অৰ্থনৈতিক স্থিৰতাক অগ্ৰাধিকাৰ দি ই নতুনকৈ স্বাধীন হোৱা দেশখনৰ জৰুৰী সমস্যাসমূহ সমাধান কৰিছিল। কিছুমান সীমাবদ্ধতা থাকিলেও এই পৰিকল্পনাই ভাৰতক পৰিকল্পিত উন্নয়নৰ পথত আগবঢ়াই নিয়াৰ ক্ষেত্ৰত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। 0 0 0

Visit Our Website: Store Amar Axom

ভাৰতৰ প্ৰথম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা সম্পর্কিত প্রশ্নোত্তৰ

প্ৰঃ ১. ভাৰতৰ প্ৰথম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা কি?
উঃ ভাৰতৰ প্ৰথম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা (১৯৫১–১৯৫৬) দেশৰ প্ৰথম সংগঠিত অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন পৰিকল্পনা আছিল, যাৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল খাদ্যৰ অভাৱ, বেকাৰত্ব, আৰু আন্তঃগাঁথনিৰ সমস্যাসমূহ সমাধান কৰা, লগতে দীৰ্ঘম্যাদী বৃদ্ধিৰ বাবে মজবুত ভিত্তি স্থাপন কৰা।

প্ৰঃ ২. ভাৰতৰ প্ৰথম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা কেতিয়া কাৰ্যকৰী হৈছিল?
উঃ ভাৰতৰ প্ৰথম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা ১৯৫১ ৰ পৰা ১৯৫৬ চনৰ ভিতৰত কাৰ্যকৰী হৈছিল।

প্ৰঃ ৩. ভাৰতৰ প্ৰথম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা কোনে প্ৰস্তুত কৰিছিল?
উঃ ভাৰতৰ প্ৰথম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনা প্লেনিং কমিশনে প্ৰস্তুত কৰিছিল, যি ১৯৫০ চনত প্ৰধানমন্ত্ৰী জৱাহৰলাল নেহৰুৰ নেতৃত্বত গঠিত হৈছিল।

প্ৰঃ ৪. ভাৰতৰ প্ৰথম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাৰ মূল লক্ষ্য কি আছিল?
উঃ ভাৰতৰ প্ৰথম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাৰ মুখ্য লক্ষ্য আছিল কৃষিখণ্ড, বিশেষকৈ জলসিঞ্চন, খাদ্যশস্য উৎপাদন, আৰু গ্ৰাম্য উন্নয়ন, যাতে খাদ্য সুৰক্ষা আৰু অৰ্থনৈতিক স্থিৰতা নিশ্চিত কৰা যায়।

প্ৰঃ ৫. ভাৰতৰ প্ৰথম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাৰ মুঠ ব্যয় কিমান আছিল?
উঃ ভাৰতৰ প্ৰথম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাৰ মুঠ ব্যয় প্ৰায় ₹২,০৬৯ কোটি আছিল, যাৰ অধিকাংশ কৃষি, সেচ, বিদ্যুৎ আৰু আন্তঃগাঁথনি উন্নয়ন খণ্ডত বিনিয়োগ কৰা হৈছিল।

প্ৰঃ ৬. ভাৰতৰ প্ৰথম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাৰ মুখ্য সফলতা কি কি আছিল?
উঃ ভাৰতৰ প্ৰথম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাৰ মুখ্য সফলতাসমূহৰ ভিতৰত আছে: খাদ্যশস্য উৎপাদনৰ বৃদ্ধি, জলসিঞ্চন ব্যৱস্থাৰ উন্নতি, আন্তঃগাঁথনিৰ মজবুত উন্নয়ন, কৰ্মসংস্থান সৃষ্টি, আৰু অৰ্থনৈতিক স্থিৰতা।

প্ৰঃ ৭. ভাৰতৰ প্ৰথম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাৰ সীমাবদ্ধতা কি কি আছিল?
উঃ ভাৰতৰ প্ৰথম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাৰ সীমাবদ্ধতাসমূহৰ ভিতৰত আছে: শিল্প বিকাশ ধীৰ, আঞ্চলিক উন্নয়ন অসমতা, বৰষুণৰ ওপৰত অধিক নিৰ্ভৰশীলতা, আৰু জনসংখ্যা বৃদ্ধিৰ বাবে জনমূৰি আয় বৃদ্ধিত সীমাবদ্ধতা।

প্ৰঃ ৮. ভাৰতৰ প্ৰথম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাক কিয় গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি গণ্য কৰা হয়?
উঃ ভাৰতৰ প্ৰথম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাক গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি গণ্য কৰা হয়, কাৰণ ইয়াই পৰিকল্পিত অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ ভিত্তি স্থাপন কৰিছিল, অৰ্থনীতি স্থিৰ কৰিছিল, আৰু ভৱিষ্যৎ পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাৰ বাবে পৰিকল্পনা কাঠামো প্ৰদান কৰিছিল।

প্ৰঃ ৯. ভাৰতৰ প্ৰথম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাত কোন খণ্ডক সৰ্বাধিক অগ্ৰাধিকাৰ দিয়া হৈছিল?
উঃ প্ৰথম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাত কৃষিখণ্ডক সৰ্বাধিক অগ্ৰাধিকাৰ দিয়া হৈছিল, যাতে খাদ্যৰ অভাৱ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা যায় আৰু জনসংখ্যাৰ অধিকাংশক সহায় কৰা যায়।

প্ৰঃ ১০. ভাৰতৰ প্ৰথম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাই গ্ৰাম্য উন্নয়নত কেনেকৈ সহায় কৰিছিল?
উঃ ভাৰতৰ প্ৰথম পঞ্চবাৰ্ষিক পৰিকল্পনাই জলসিঞ্চন প্ৰকল্প, সৰু উদ্যোগ, কৰ্মসংস্থান কাৰ্যসূচী, আৰু গ্ৰামাঞ্চলৰ আন্তঃগাঁথনি উন্নয়নৰ জৰিয়তে গ্ৰাম্য উন্নয়নক উৎসাহিত কৰিছিল।